Hong Kong - Thượng Hải ký thỏa thuận thanh toán xuyên biên giới: Vàng là tài sản thế chấp toàn cầu

Trong một động thái được dự báo sẽ định hình lại hạ tầng tài chính toàn cầu, Hong Kong và Sàn Giao dịch Vàng Thượng Hải sắp chính thức hóa một hệ thống thanh toán bù trừ chung, nhằm biến vàng vật chất thành một loại tài sản thế chấp có tính thanh khoản cao, ngay tại thời điểm giá vàng thế giới vừa hoàn thành một năm tăng trưởng ấn tượng 60%.

Ngày 18/01/2026, thông qua bài đăng blog hàng tuần của mình, Đặc khu trưởng Tài chính Hong Kong Paul Chan Mo-po đã chính thức tiết lộ một thông tin chiến lược làm nóng thị trường tài chính châu Á: Hong Kong và Sàn Giao dịch Vàng Thượng Hải (SGE) sẽ ký kết một Biên bản ghi nhớ (MoU) về việc thiết lập hệ thống thanh toán bù trừ vàng xuyên biên giới. Lễ ký kết dự kiến diễn ra trong khuôn khổ Diễn đàn Tài chính Châu Á lần thứ 19 vào tuần tới.

Động thái này không chỉ đơn thuần nhằm tăng cường kết nối giữa hai trung tâm vàng lớn nhất của Trung Quốc, mà còn là một bước đi then chốt trong tham vọng dài hạn biến Hong Kong trở thành một trung tâm giao dịch vàng toàn cầu, đồng thời giải quyết những rào cản kỹ thuật lâu nay ngăn cản vàng phát huy đầy đủ tiềm năng như một công cụ thanh khoản thể chế trong hệ thống tài chính quốc tế.

Chi tiết thỏa thuận

Theo kế hoạch, hệ thống thanh toán bù trừ trung tâm mới được thiết kế để nâng cao độ tin cậy và hiệu quả của toàn bộ quy trình giao dịch và giao nhận vàng vật chất tại Hong Kong. Ông Paul Chan nhấn mạnh mục tiêu cốt lõi là “hạ thấp chi phí giao dịch và tăng cường thanh khoản” cho thị trường xuyên biên giới. Giai đoạn vận hành thử nghiệm dự kiến sẽ bắt đầu ngay trong năm 2026, với sự tham gia trực tiếp của Sàn Giao dịch Vàng Thượng Hải ở những bước đi đầu tiên.

Thỏa thuận này là sự tiếp nối logic của một lộ trình chiến lược đã được vạch ra từ trước. Một dấu mốc quan trọng diễn ra vào tháng 6/2025, khi SGE chính thức khai trương kho vàng vật chất đầu tiên bên ngoài đại lục tại Hong Kong. Kho vàng này do Ngân hàng Trung Quốc (BOC) chi nhánh Hong Kong vận hành và được miễn phí lưu kho đến hết năm 2025. Sự kiện đó được xem như việc đặt viên gạch nền móng đầu tiên, mở ra một “con đường vàng” mới cho phép giao nhận vật chất trực tiếp tại một trung tâm tài chính tự do.

Tuy nhiên, việc có kho vàng chỉ là điều kiện cần. Thỏa thuận lần này chính là điều kiện đủ, nhằm giải quyết ba rào cản kỹ thuật then chốt mà các nhà phân tích độc lập luôn chỉ ra: sự công nhận quyền giám hộ, tính chắc chắn trong giao nhận và ma sát trong thanh toán bù trừ xuyên biên giới.

Hệ thống mới hứa hẹn tạo ra một cơ chế bù trừ tập trung và chuẩn hóa, biến vàng vật chất từ một tài sản tương đối “tĩnh” trở thành một loại “collateral” (tài sản thế chấp) có tính thanh khoản cao, có thể dễ dàng sử dụng trong các giao dịch repo (mua bán lại) hay các công cụ tài chính phức tạp khác.

Bối cảnh thị trường bùng nổ

Động thái của Hong Kong và Thượng Hải diễn ra trong bối cảnh thị trường vàng toàn cầu đang trải qua một giai đoạn bùng nổ mạnh mẽ. Năm 2025 chứng kiến giá vàng tăng hơn 60%, một mức tăng đầy ấn tượng. Sức nóng này được củng cố bởi các số liệu mới nhất từ Hội đồng Vàng Thế giới (World Gold Council - WGC): nhu cầu vàng toàn cầu (bao gồm cả giao dịch OTC) trong quý III/2025 đạt kỷ lục 1.313 tấn, tương đương giá trị 146 tỷ USD, tăng 44% so với cùng kỳ năm trước.

Lực đẩy chính đến từ hai phía. Thứ nhất, các ngân hàng trung ương trên toàn cầu tiếp tục là lực lượng mua ròng mạnh mẽ, bổ sung hàng trăm tấn vàng vào dự trữ quốc gia.

Một khảo sát của WGC cho thấy tỷ lệ ngân hàng trung ương chủ động quản lý dự trữ vàng đã tăng từ 37% lên 44% trong năm 2025, và đáng chú ý, 95% trong số đó dự kiến sẽ tiếp tục tăng mua vàng trong năm 2026. Đến cuối năm 2025, theo một số phân tích độc lập, tổng giá trị dự trữ vàng của các ngân hàng trung ương toàn cầu thậm chí đã vượt qua tổng giá trị nắm giữ trái phiếu Kho bạc Mỹ, một minh chứng rõ ràng cho sự chuyển dịch trong cơ cấu dự trữ.

Thứ hai, các nhà đầu tư tổ chức và cá nhân cũng đang đổ xô tìm kiếm tài sản trú ẩn giữa bối cảnh căng thẳng địa chính trị gia tăng và những lo ngại về lạm phát. Xu hướng “de-dollarization” (phi đô la hóa) ngày càng rõ nét, đặc biệt tại các nền kinh tế mới nổi như Trung Quốc và Ấn Độ, thúc đẩy nhu cầu đa dạng hóa khỏi các tài sản định danh USD. Trong bối cảnh đó, vàng trỗi dậy như một lựa chọn thay thế trung lập và đáng tin cậy.

Ý nghĩa chiến lược

Giới phân tích nhìn nhận thỏa thuận này vượt xa một sự hợp tác thương mại thông thường. Nó phản ánh một sự tái định hình sâu sắc trong hạ tầng tài chính toàn cầu, nơi kim loại quý, mạng lưới lưu ký và hệ thống thanh toán đang dần chuyển dịch từ những “tiện ích thị trường trung lập” trở thành những thành phần chiến lược của chủ quyền tài chính.

Như các chuyên gia tại Gold Fix đã chỉ ra, thỏa thuận Hong Kong - Thượng Hải phù hợp hoàn hảo với luận điểm rằng vàng không cần phải thay thế hoàn toàn các đồng tiền pháp định để định hình lại quyền lực tài chính. Thay vào đó, nó chỉ cần thay thế một phần vai trò của “collateral” (tài sản thế chấp), vốn là mạch máu của hệ thống tài chính hiện đại, đặc biệt là trong thị trường repo nghìn tỷ USD.

Trước đây, trái phiếu chính phủ Mỹ gần như độc chiếm vai trò này. Giờ đây, một hệ thống cho phép sử dụng vàng vật chất được lưu trữ tại các kho an toàn ở Hong Kong làm tài sản thế chấp sẽ mở ra một lựa chọn thay thế hấp dẫn và mang tính chiến lược.

Bà Doris Bao, Nhà sáng lập Gold Harvest Consulting, nhận định động thái này sẽ “thúc đẩy mạnh mẽ giao dịch bằng Nhân dân tệ ở nước ngoài” và là một bước tiến rõ rệt trong tiến trình quốc tế hóa đồng Nhân dân tệ. Trong khi đó, một số chuyên gia như Joshua Rotbart từ J. Rotbart & Associates lại đặt câu hỏi về tính mở thực sự của hệ thống mới, liệu nó có thực sự dễ tiếp cận với cộng đồng quốc tế hay sẽ bị hạn chế như một số thị trường nội địa.

Củng cố vị thế trung tâm

Thỏa thuận với SGE là một phần trong chiến lược tổng thể và dài hạn của Hong Kong nhằm xây dựng một hệ sinh thái hàng hóa toàn diện. Chính quyền Đặc khu, dưới sự dẫn dắt của Trưởng đặc khu John Lee, đã công bố chính sách tăng cường công suất lưu trữ vàng lên hơn 2.000 tấn trong vòng ba năm tới. Mục tiêu rõ ràng là nâng cấp Hong Kong từ một trung tâm lưu trữ và giao dịch truyền thống trở thành một trung tâm định giá và thanh khoản vàng hàng đầu của châu Á, với lợi thế cạnh tranh đến từ hệ thống pháp luật thông thoáng, hạ tầng tài chính hiện đại và vị trí cầu nối độc đáo giữa đại lục và thế giới.

Sự trỗi dậy của Hong Kong và Thượng Hải đặt ra những câu hỏi mới về cán cân quyền lực trong thị trường vàng toàn cầu. Các trung tâm truyền thống như London (với LBMA) và New York (với COMEX) vẫn giữ vị thế cực kỳ vững chắc. London là trung tâm giao dịch giao ngay và định giá toàn cầu với lịch sử lâu đời, trong khi New York thống trị thị trường phái sinh vàng với thanh khoản cực cao.

Tuy nhiên, sự kết hợp giữa sức mạnh nguồn cung, cầu nội địa khổng lồ từ Thượng Hải và khả năng kết nối quốc tế, hạ tầng pháp lý tự do của Hong Kong đang tạo nên một cực thứ ba đầy sức mạnh. Mô hình này tập trung vào việc xây dựng một hệ thống song song, với vàng vật chất và đồng Nhân dân tệ làm trung tâm, nhằm phục vụ các dòng chảy thương mại và tài chính mới nổi bên ngoài quỹ đạo phương Tây truyền thống.

Hành trình dài phía trước của “vàng-thế chấp”

Với việc thử nghiệm hệ thống sắp được triển khai, giới đầu tư đang đặc biệt quan tâm đến triển vọng thị trường. Các tổ chức tài chính lớn đã đưa ra những dự báo lạc quan. J.P. Morgan Research dự báo giá vàng có thể tiếp tục duy trì ở mức cao trong năm 2026, với khả năng chạm ngưỡng 4.000 - 4.500 USD/ounce, được hỗ trợ bởi các yếu tố cấu trúc như xu hướng phi đô la hóa và tình trạng thâm hụt ngân sách toàn cầu.

Các chuyên gia từ State Street Global Advisors cũng chia sẻ quan điểm rằng chu kỳ tăng giá cấu trúc của vàng vẫn chưa kết thúc, tiếp tục được thúc đẩy bởi làn sóng mua vào từ ngân hàng trung ương và dòng vốn mạnh mẽ vào các quỹ ETF vàng.

Tuy nhiên, thị trường cũng đang trong giai đoạn tích lũu và tái cân bằng cần thiết sau đợt tăng mạnh. Nhà phân tích Neil Welsh từ Britannia Global Markets nhận định sự ổn định hiện tại là lành mạnh, cho phép thị trường hấp thụ các yếu tố cơ bản mới một cách vững chắc hơn.

Thành công cuối cùng của thỏa thuận Hong Kong - Thượng Hải sẽ được đo lường bằng các chỉ số thực tế: khối lượng vàng vật chất thực sự được luân chuyển qua hệ thống, mức độ giảm chi phí giao dịch và quan trọng nhất, là lượng thanh khoản thể chế mới được tạo ra từ khối vàng vật chất khổng lồ vốn đang được lưu trữ.