Khởi công xây dựng nhà máy chip bán dẫn 32nm đầu tiên của Việt Nam

Sáng 16/1/2026, tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc, cú cuốc đầu tiên của máy xúc đã khai mở một kỷ nguyên mới cho ngành công nghệ Việt Nam: nhà máy chế tạo chip bán dẫn đầu tiên với diện tích 27 ha chính thức khởi công.

Tổng Bí thư Tô Lâm, Thủ tướng Phạm Minh Chính dự lễ khởi công nhà máy chế tạo chip bán dẫn đầu tiên tại Việt Nam. Ảnh: VGP

Trước sự chứng kiến của Tổng Bí thư Tô Lâm, Thủ tướng Phạm Minh Chính và hàng loạt lãnh đạo cấp cao, Viettel đã bắt đầu thực hiện một sứ mệnh quốc gia mà trước đây nhiều người cho là không tưởng. Dự án không chỉ là một nhà máy thông thường, mà là hạ tầng quốc gia phục vụ nghiên cứu, thiết kế, thử nghiệm và sản xuất chip, với mục tiêu đến cuối năm 2027 sẽ bắt đầu sản xuất thử nghiệm chip tiến trình 32nm.

Hàng trăm kỹ sư Viettel đã được đào tạo chuyên sâu về công nghệ bán dẫn, trong khi các cuộc đàm phán cấp cao với những gã khổng lồ công nghệ như Nikon và Tokyo Electron Limited (TEL) của Nhật Bản đang được tiến hành để chuẩn bị cho việc tiếp nhận và làm chủ công nghệ. Đây là bước đi táo bạo của Việt Nam trên bàn cờ địa chính trị công nghệ toàn cầu, nơi những con chip nhỏ bé đang trở thành vũ khí chiến lược quyết định vị thế của mỗi quốc gia.

Một sản phẩm chip hoàn chỉnh phải đi qua 6 công đoạn chính: định nghĩa sản phẩm, thiết kế hệ thống, thiết kế chi tiết, chế tạo chip, đóng gói - đo kiểm và tích hợp - thử nghiệm. Trong nhiều năm qua, các doanh nghiệp Việt Nam, bao gồm cả Viettel, đã từng bước tham gia và làm chủ được 5 trong 6 công đoạn này, chủ yếu ở khâu thiết kế.

Tuy nhiên, công đoạn then chốt nhất - chế tạo chip (fabrication) - vẫn là một khoảng trống lớn. Hàng trăm ý tưởng thiết kế chip “made in Vietnam” vẫn phải tìm đường đến các nhà máy ở Đài Loan (Trung Quốc), Hàn Quốc hay Mỹ để được sản xuất thành sản phẩm thực tế. Sự phụ thuộc này không chỉ làm tăng chi phí, kéo dài thời gian mà còn tiềm ẩn rủi ro an ninh công nghệ khi chuỗi cung ứng toàn cầu biến động.

Nhà máy tại Hòa Lạc chính là câu trả lời cho bài toán này. Nó được kỳ vọng sẽ “khép kín” toàn bộ quy trình sản xuất chip ngay tại Việt Nam. Điều này có nghĩa là một ý tưởng chip, từ giai đoạn phác thảo đầu tiên cho đến khi trở thành sản phẩm hoàn chỉnh nằm trong lòng bàn tay, có thể được thực hiện trọn vẹn trong lãnh thổ quốc gia. Đây không đơn thuần là một bước tiến công nghệ, mà là sự chuyển mình chiến lược: từ tham gia sang làm chủ, từ lắp ráp sang sáng tạo, như lời Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh tại lễ khởi công.

Viettel đã công bố một lộ trình cụ thể và đầy tham vọng cho nhà máy đầu tiên của mình. Giai đoạn ngay lập tức sau lễ khởi công là tập trung xây dựng cơ sở hạ tầng trên diện tích 27 ha tại Hòa Lạc. Mục tiêu then chốt đầu tiên được Trung tướng Tào Đức Thắng, Chủ tịch Viettel, tuyên bố là: đến hết năm 2027, hoàn thành đầu tư xây dựng, tiếp nhận chuyển giao công nghệ và quan trọng nhất là bắt đầu sản xuất thử nghiệm.

Công nghệ khởi điểm được lựa chọn là tiến trình 32 nanomet (nm). Trong bối cảnh thế giới đang sản xuất hàng loạt chip 3nm và nhắm tới 2nm, 32nm có vẻ như là một công nghệ “cũ”. Tuy nhiên, đây là một lựa chọn chiến lược và thực tế. Chip 32nm vẫn có ứng dụng rộng rãi trong các lĩnh vực công nghiệp then chốt mà Việt Nam đang nhắm đến: viễn thông, Internet vạn vật (IoT), thiết bị y tế, điều khiển công nghiệp và ô tô. Quan trọng hơn, việc làm chủ quy trình 32nm sẽ tạo nền tảng kỹ thuật, kinh nghiệm quản lý và nguồn nhân lực để từng bước tiến tới các tiến trình hiện đại hơn.

Giai đoạn 2028-2030 sẽ tập trung vào việc hoàn thiện, tối ưu hóa quy trình và nâng cao hiệu suất dây chuyền sản xuất theo các tiêu chuẩn khắt khe của ngành công nghiệp toàn cầu. Đây là giai đoạn để nhà máy “chạy đà”, ổn định chất lượng và sản lượng, đồng thời trở thành cơ sở thực tiễn sống động cho các nghiên cứu phát triển công nghệ bán dẫn thế hệ mới của Việt Nam.

Công nghệ có thể được chuyển giao, nhà máy có thể được xây dựng, nhưng con người mới là yếu tố quyết định thành công. Ngành bán dẫn đòi hỏi một lực lượng lao động trình độ cao với kiến thức chuyên sâu về vật lý, hóa học, khoa học vật liệu và kỹ thuật điện tử. Nhận thức rõ điều này, Viettel và Chính phủ Việt Nam đã bắt đầu chuẩn bị nguồn nhân lực từ rất sớm.

Một chương trình đào tạo chuyên sâu đã được phối hợp triển khai giữa Viettel và Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội). Khóa học đầu tiên với 20 kỹ sư từ Viện Bán dẫn Viettel đã được khởi động, cung cấp gần 300 giờ đào tạo lý thuyết và thực hành về công nghệ chế tạo chip và vận hành phòng sạch.

Tuy nhiên, đây mới chỉ là bước khởi đầu nhỏ bé. Theo kế hoạch quốc gia, Việt Nam đặt mục tiêu đào tạo 50,000 kỹ sư thiết kế chip vào năm 2030, và phát triển quy mô nhân lực toàn ngành bán dẫn lên hơn 100,000 người vào năm 2040. Nhà máy tại Hòa Lạc được kỳ vọng sẽ trở thành trung tâm đào tạo thực hành lớn nhất cả nước, nơi sinh viên và kỹ sư có thể học tập trong môi trường sản xuất thực tế, rút ngắn đáng kể khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn công nghiệp.

Ảnh dựng nhà máy chế tạo chip Viettel. Ảnh: Viettel

Sự hiện diện của lãnh đạo cấp cao nhất Đảng và Nhà nước tại lễ khởi công không phải là một nghi thức thông thường. Nó phản ánh một nhận thức sâu sắc: trong thế kỷ 21, ngành công nghiệp bán dẫn đã vượt ra khỏi phạm trù kinh tế thuần túy để trở thành vấn đề then chốt của địa chính trị, an ninh quốc gia và là biểu tượng cho sức mạnh công nghệ của một quốc gia.

Thủ tướng Phạm Minh Chính thẳng thắn chỉ ra rằng, một quốc gia thiếu năng lực về công nghiệp bán dẫn sẽ bị hạn chế nghiêm trọng về năng lực tự chủ chiến lược, phát triển kinh tế và đảm bảo an ninh. Cuộc khủng hoảng thiếu chip toàn cầu thời gian qua đã làm tê liệt ngành công nghiệp ô tô, điện tử tiêu dùng và cho thấy sự mong manh của chuỗi cung ứng tập trung quá mức.

Việc xây dựng nhà máy chip của Viettel, do Bộ Quốc phòng chủ trì, cũng mang ý nghĩa đặc biệt đối với an ninh - quốc phòng. Khả năng sản xuất những con chip chuyên dụng, đảm bảo cho các hệ thống thông tin liên lạc, radar, vũ khí thông minh... mà không phụ thuộc vào bên ngoài là yếu tố sống còn cho chủ quyền công nghệ và an ninh mạng quốc gia. Dự án này là minh chứng cho lựa chọn chiến lược của Việt Nam: “không đứng ngoài cuộc”, chấp nhận con đường khó khăn nhưng bền vững để từng bước làm chủ công nghệ lõi, tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu trên cơ sở bình đẳng và cùng có lợi.

Khởi công nhà máy là một bước ngoặt lịch sử, nhưng đây mới chỉ là điểm xuất phát của một hành trình dài đầy thách thức. Ngành công nghệ bán dẫn toàn cầu được thống trị bởi một số ít “gã khổng lồ” với lợi thế về quy mô, kinh nghiệm hàng chục năm và ngân sách R&D khổng lồ, như TSMC, Samsung, Intel và SMIC. Cạnh tranh để tìm chỗ đứng trong thị trường này là một thử thách không nhỏ.

Để vượt qua, Viettel và Việt Nam không thể đi một mình. Các cuộc đàm phán hợp tác với các đối tác công nghệ hàng đầu thế giới như Nikon và Tokyo Electron Limited (TEL) của Nhật Bản đang được tiến hành, tập trung vào định hướng phát triển công nghệ và cơ hội hợp tác trong sản xuất chip. Quan hệ hợp tác chiến lược này là chìa khóa để tiếp cận công nghệ tiên tiến, thiết bị sản xuất tinh vi và tích hợp vào mạng lưới cung ứng toàn cầu.

Bên cạnh đó, việc phát triển một hệ sinh thái bán dẫn trong nước đồng bộ là vô cùng quan trọng. Nhà máy tại Hòa Lạc sẽ là hạt nhân, nhưng cần có sự phát triển của các công ty thiết kế chip (fabless), các trung tâm nghiên cứu vật liệu, nhà cung cấp hóa chất và dịch vụ chuyên ngành. Chỉ khi hình thành được một hệ sinh thái như vậy, Việt Nam mới có thể tối ưu hóa chuỗi giá trị, giảm chi phí và tạo ra sức hút cho các nhà đầu tư quốc tế trong lĩnh vực này.